Prof. Dr. Cengiz Işık: Kaunos Kazısı 2006-2007-2008

KAUNOS-Kbid'08

Tiyatro-Çeşme Binası

Amaç: Tiyatro çevre duvarının her iki tonozlu girişin yaklaşık ortasındaki büyük göçüğü kaldırıp, altında beklenen Çeşme Binası'nı gün ışığına çıkarmaktır.

Kazı Çalışmaları: Tiyatro çevre duvarının bu en büyük göçüğü daha 1996 yılından bu yana hiç müdahale edilmeden günümüze kadar öylesine bırakılmıştır. Bundaki neden, insanı bakarken bile ürküten göçük dolgusunun kaldırılmasındaki zorluktur.Çünkü gerek çevre duvarının onlarca örgü blokları, gerek bu alandaki oturma sıralarına ait bloklar ve gerekse anakaya yongasından oluşan 15 metre yüksek ve 11 metre genişlikteki muazzam dolgunun kaldırılması insan gücüyle altından kalkılabilecek bir iş değildir. Bunun olmazsa olmazı bir vince sahip olmaktı ki, bunun içinde 42 yıl beklememiz gerekliymiş. Tam 42 yıl sonra gelen üniversitem Başkent Üniversitesinin desteğini...,

Yaklaşık 2.5 ay devam eden tehlikeli, tehlikeli olduğu kadar da yorucu bir çalışma sonrasında Çeşme binasının üzerini ağır bir yorgan gibi örten dolgu kaldırılmıştır. Zamanında Kaunos'un özellikle yukarı terasındaki yoğun insan trafiğine hizmet vermiş olan Çeşme, 10.60X6.00 metre boyutuyla anıtsal bir binadır ve Tiyatro'nun çevre duvarı üzerine açılmış 11.80 metre uzunluğundaki bir nişin içindedir.Burada bizleri şaşırtan, bu kadar geniş bir açıklığın tek bir tonozla geçilmiş olmasıdır. böylesine bir mühendislik bilgisine bugün ancak "şapka çıkartılır"..., Bu  hayranlık, çeşmenin su sistemindeki tasarım için de geçerlidir. Öylesine bir tasarımdır ki bu, bugün ancak metropol kentlerde meydanları süsleyen anıtsal çeşmeler için düşünülebilir: Arka duvarın orta avluya bakan yüzü üzerine açılmış kanal ağızlarına düşmektedir; oradan da yan duvarlar üzerinde ikişer ve arka cephede birer olmak üzere toplam 5 adet çörtenden havuza boşalmaktadır. Bu çörtenlerin zamanında aslan başlı oldukları düşünüldüğünde, yapının yakışıklılığı kendini daha da bir algılatmaktadır.

Deneysel Arkeoloji

Çeşme binasının kalıntıları tamamen açığa çıkartıldığında ve özellikle de su sisteminin tasarımı, yaklaşık 2300 yıl sonrasında çörtenlerinden su akıtma heyecanı yaratmıştır bizlerde. Ve akıttık da ..

Tanıtım Dinletisi

Bu anıtsal Çeşme Binası'nın yeniden gün ışığına çıkartmış olmanın sevincini yalnız kendi aramızda yaşamak yetmemiştir bizlere. Bu yakışıklı Çeşmenin yeniden doğumunu yurt geneline de duyurmalıydık. Bu bağlamda yapının avlusu içinde, Üniversitem Devlet Konservatuarı elemanlarından oluşan bir Quartet dinletisi gerçekleştirilmiş ve bu dinleti üniversitemin yayın kuruluşu olan KanalB aracılığı ile yurt geneline yayınlanmıştır.

Koruma: Yapıyı, özellikle kış aylarındaki şiddetli yağışlar sonrasında arka dolgusunun olası akıntısından korumak zorunluluğu doğmuştur. bu bağlamda arka dolgu üzerine önce jetextil malzeme serilmiş ve bunun da üzerine, dübellerle bağlanan ve çelik tellere sıkıştırılan kafes tel kapatılmıştır. Çeşmenin korunan arka duvarı üzerine de dört sıra blok yerleştirilmiştir.

Geleceğe Yönelik Restorasyon Projesi

Bugün ancak üç boyutlu çizimlerini yapıp, restütüsyon denemeleri çizilen Çeşme Binası'nın gelecek sezon içinde restorasyonu düşünülmektedir. bunun için gerekli olan uygulama projesi, yıl içinde hazırlanacak ve kurul izni alınacaktır.

Tuzla

Amaç: Geçen iki mevsim sonrasının ardından cevapsız kalan soruların karşılığını bulmaktır: Tesis alanında başka mimari dokunun kumun altında olup olmadığının belirlenmesi gibi; tuz naklinin hangi yolla yapıldığının izlerini gözlemlemek gibi; bulunduğu yerin tuz üretimi için elverişli ne tür hava koşullarına sahip olduğunun saptanması gibi; zamanının tuzla önünden geçen kıyı şeridinin belirlenmesi gibi. Bütün bunların yanında deneysel arkeoloji çerçevesinde tuz üretmek ve bunun pharmakolojik değerinin bugün hala geçerli olup olmadığının araştırılması için laboratuar analizi yaptırmak.

Kazı Çalışmaları: Alandaki arkeolojik araştırmaları, kazı öncesinde gerçekleştirilen elektrik etüdü ve jeofizik çalışmaların verileri yönlendirmiştir. Bu bağlamda tesisin doğu bölümde tespit edilen anomali noktalarında sondaj çukurları açılmış ve zamanının yürüme tabanına inilmiştir. Tabanın yosun tabakası ile kaplı sertleşmiş tuz katmanı karakteri bugünkü yürüme zemini üzerinde de karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca, tuz üretmek amacıyla son parsel içinde tek bir tava daha açığa çıkartılmıştır.

Elektrik Etüdü ve Jeofizik Çalışmalar

Tuzlada gerçekleştirilen elektrik etüdü ve jeofizik çalışmaların amacı, yukarıda da belirtildiği gibi kumul altındaki olası mimari dokunun ve arkeolojik verilerin önceden saptanmasına yönelik gerçekleştirilmiştir. TÜBİTAK Projesi çerçevesinde de sürdürülen bu çalışmaların verileri bizlere ayrı birer rapor halinde sunulmuştur.

Koruma: Açılan sondajla yeniden kendi malzemesiyle kapatılmıştır. Tuz üretilen tava ise, önce jeotekstil malzeme ile örtülmüş ve kumulla tekrar doldurulmuştur.

Yüzey Araştırması: Çalışan işçilerin barınma ya da tuz yıkama mekânları gibi tesisin ticari ve sosyal yaşamıyla ilgili olası belgelere ulaşmak amacıyla, civarda yüzey araştırmaları da yapılmıştır. Bu yüzey araştırmaların Kaunos'un teritoryumu için bizlere yeni belgeler sunmuştur.

Geleceğe Yönelik Proje: Alandaki arkeolojik çalışmalarımız tamamlandığında burayı "Arkeolojik Park" çerçevesinde değerlendirilmesi planlanmaktadır. Ve eğer altyapı oluşturulursa, zamanında göz merhemi yapımı için aranılan Kaunos tuzunun pharmakolojide yeniden kullanılmasına yönelik projeler üretilecektir.

Kubbeli Kilise - Güney Şapel

Amaç: Geçen yıl kuzey şapeli açığa çıkartılan Kubbeli Kilise'nin bu yıl da hemen güneyinde eklenmiş şapelin temizliği programlanmıştır. amaç, bu şapelin de mimari dokusunu belirleyip yayın için gerekli dokümantasyonu elde etmektir.

Kazı Çalışmaları: Kazı çalışması sonrasında şapelin yalnızca mimari dokusu gün yüzüne çıkartılmamış, bir sürprizide beraberinde getirmiştir. Taban Mozaiği. Kendi dönemi için son derece kaliteli döşenmiş olan bu taban mozaiği, özellikle apsis bölümündeki krater motifi nedeniyle zamanında bir vaftizhane olarak kullanılmıştır.

Koruma: Taban mozaiği geçiçi de olsa korumaya alınmıştır. Üzeri jeotekstil ile kapatılmıştır. ve sonrasında kum malzeme ile tamamen örtülmüştür.

Geleceğe yönelik proje: Açığa çıkartılmış olan bu güzel mozaik tabanın kenti ziyaret edenler tarafından da görübilmesi için, şapel zeminebir ahşap çatı sistemi düşünülmektedir. Projelendirilecek olan bu sistemin uygulanması öznümüzdeki kazı dönemi için planlanmıştır. Ayrıca mozaik döşemin üzerine, üzerinde yürünebilen bir cam taban monte edilecektir.

Palaestra

Amaç ve Uygulama: Yayın çalışmaları tamamlanmış olan bu alan, Kaunos'un en çok ziyaretçi çeken merkezlerinden biridir. Oldukça bakımsız bırakılan bu alanın "Arkeolojik Park" projesi çerçevesinde düzenlenmesi kaçınılmaz olmuştur. Yapılan kazı ve düzenleme çalışmaları sonrasında, alan üzerindeki geçen son on yılın atık toprakları kaldırılmış; alandaki geç dönem yapıların kalıntıları ortaya çıkartılmıştır; önceki kazı çukurları yeniden kapatılmıştır.; mevcut ağaçların bakımları yapılarak koruma altına alınmışlardır.

Çarşı Bazılikası

Amaç ve Uygulama: Daha 1990'lı yılların başında çalılıklar arasında keşfedilen bu yapının arkeoloji dünyasına kazanılmasının zamanı gelmiştir. Bu nedenle de yapı hakkındaki ilk bilgilerin elde edilmesi ve buradaki çalışmanın bir TÜBİTAK projesi olarak hazırlanmasının gerekliliği de yerine getirilmiştir: Alan bitki örütüsnden temizlenmiş; yapının genel planı kontrol edilmiş; daha önceki yıllarada gruplandırılan blokları üzerinde çizim çalışmaları sonlandırılmış; Stoa ile olan bağlantısı belirlenmiş ve gerekli dokümantasyon çalışmaları tamamlanmıştır.

Geleceğe Yönelik Proje: Yıl içinde hazırlanacak kazı ve restorasyon projesi ile TÜBİTAK'a sunulacaktır. Projenin kabulü sonrasında buradaki çalışmaların bilimsel araştırmaları başlayacaktır. Reddi durumunda bilimsel çalaışmalara ara verilmeyecektir.

Demeter Terası

Amaç ve Uygulama: Önceki yılarda yalnızca çöplükleri kazılan ve çöplüklerinden yüzlerce adak eşyasının gün yüzüne çıkartıldığı Demeter Terası'nda gerçekleştirilen program, Çarşı Bazilikası ile örtüşmektedir: Temizlik sonrasında teras duvarında ve teras üzerindeki mimari dokuda dokümantasyon çalışmaları yapılmıştır.

Geleceğe Yönelik Proje: Alan ülke arkeolojisi için çok büyük bir önem taşımaktadır. Çünkü, Kaunos, tanrıça Demeter adına yapılmış bir kutsal alanda her yıl yalnızca kadınlar tarafından kutlanan "Bereket Bayramı" nın doğudaki bilinen son örneğidir. gerek mimarisi gerekse de adak eşyalarının çeşitliliği ve bolluğu yönünden Kaunos Demeter Alanı bu özel çalışmayı hak etmektedir. Bu nedenle de yıl içinde hazırlanacak bir araştırma projesi TÜBİTAK'a sunulacaktır.

Agora - Elektrik Etüdü ve Jeofizik Araştrımaları

Amaç: Bugün yalnızca 1/3 lük bir bölümü ancak kazılmış olan Liman Agorası yaklaşık 1.5 metre kadar doğal dolgu tabakasıyla kaplıdır. Hiç şüphe yoktur ki, bu dolgu Kaunos'un siyasi, sosyal, ticari ve ekonomik yönden yaşamının belgelerinin üzerini örtmektedir. İşte bu nedenledir ki, TÜBİTAK desteği ile Tuzla Projesi için alınan radar bu alandaki jeofizik çalışmalarda da kullanılmıştır ve ayrıca elektrik etüdü de yapılmıştır.

Tiyatro - Jeofizik Araştırmalar

Amaç: Benzer uygulama Tiatro'nun, zamnındaki yürüme zemininden bugün oldukça yukarıda olan tonozlu doğu girişi arasında da gerçekleştirilmiştir. Amaç, tahmin edilen basamakların varlığının tespitidir.

Sonuç: Yapılan çalışma sonrasında, Çeşme binasının hemen önünden geçen zamanının yürüme tabanı üzerinde, yapının doğu bitiminden itibaren başlayan merdivenin ilk üç basamağı tespit edilmiştir. Burada devam eden kazılar sonrasında da önceden varlığı bilinen bu üç basamak gün yüzüne çıkartılmıştır.

Geleceğe Yönelik Proje: Bu basamakların üzerindeki muazzam dolguyu kaldırarak, tonozlu girişin hemen önündeki platforma kadar merdiveni tümüyle hizmete sunmaktır.

Restorasyon - Konservasyon - Onarım

Amaç: Kazılarımızda açığa çıkartılan mimari malzemenin ait oldukları yapının restorasyonuna yönelik kullanılmaları ancak konservasyonlarından sonra mümkündür. Bu nedenle de her yıl onarımları ve konservasyonları gerekli malzeme ele alınmaktadır.

Uygulama: Bu yıla ait uygulamalar hem mimari malzeme, hem farklı küçük buluntular, hem sıva malzemesi ve hem de mozaik tabanda gerçekleştirilmiştir:

Epigrafik Çalışmalar

Bilindiği üzere 1996-2006 yılları arasında ele geçen Kaunos yazıtları, epigrafımız Prof. Dr. Christian Marek tarafından "Die Inschriften von Kaunos" başlıklı kitapta yayınlanmıştır. Kaunos'un siyasi, sosyal, ekonomik ve ticari yaşamı hakkında bizleri bilgilendiren ve de araştırmalarımıza ışık tutan yazıtların yenileri, geçen yıldan başlayarak kazılarımızla gün ışığına çıkartılmaktadır. Bu yeni yazıtların dokümantasyonu için çalışmalarımız her yıl olduğu gibi bu yıl da devam etmiştir. Bunlar yeterli sayıya ve değere ulaştığında, kitabın 2. cildi olarak yayınlanacaktır.

Depo Çalışmaları

Amaç: Kaunos öreninde ele geçen malzemenin müzelik değerde olanları her çalışma yılının sonrasında müzelere teslim edilmektedir. etütlük olarak isimlendirilen her tür parçalar ise, yeterli miktarda Kazı Evi Depo'su içinnde muhafaza edilmektedir. buradaki amaç, araştırmalcıların yayın çalışmaları için, onlara malzeme sunmaktır.

Proje: Bu yılın depo çalışma programı içinde, cam malzemenin yanındaki sikkelerin ve konservasyonları yapılan demir ve bronz malzeminin de yayınına ait ön çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu malzemenin yayın çalışmaları tamamlandığında her biri ayrı makale olarak yayınlanacaktır.