Türk Tarih Kurumu

ALACA HÖYÜK ve ALACA HÖYÜK HİTİT BARAJI 2007 YILI KAZI ÇALIŞMALARI

Alaca Höyük'te 2007 yılı kazı çalışmaları 15Mayıs 2007-17 Aralık 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmalarımızda dört ayrı alanda çok verimli bulgular elde edilmiştir.

Frig Kültür Katı: Bu alanda yürütülen çalışmalarda öncelikle cumhuriyetin ilk yıllarına ait Höyük Köyü sakinlerinin evlerin temelleri, dikkatlice temizlenerek kaldırılmıştır. 2004-2005-2006 yıllarında bu alanda yapılan çalışmalarda Geç Frig Dönemine tarihlenen yapıların bazı bölümleri açığa çıkartılmıştı. 2007 yılı kazılarında da aynı yapının devamı gün ışığına çıkartılmıştır. Böylece Alaca Höyüğü ziyaret edenlere Geç Frig kalıntılarını görme olasılığı da sağlanmıştır. Bu yapılar da iki ayrı safha tespit edilmiştir. 2004-2005 yıllarında yumruk büyüklüğünde taşlardan yapılmış döşemeyi H (megoran tarzında) şeklinde çevreleyen ve iki safhalı olduğu anlaşılan duvarlar bulunmuştur. 2006-2007 yılında açılan kısımlarda dikdörtgen şeklindeki dört ayrı yapı ile söz konusu megaron yapılar oluşturulmuştur Bu yapılar içerisinde Geç Frig Dönemine ait Pişmiş toprak kaplar bulunmuştur. İki ayrı alanda yapılan Frig dönemi araştırmalarımızda bulunana eserler; üzeri bezemeli yonca ağızlı testi, çift kulplu çömlek, iki adet makara, tek kulplu testi ve bir adet yonca ağızlı testi envantere geçen eserlerdir. Bunun yanında etütlük olarak ayrılan 8 adet boyalı Frig kabı parçaları bu alanda çıkan eserler grubunu oluşturmaktadır.

Son yıllarda bu alanlarda gerçekleştirdiğimiz kazılarda höyüğün orta kısımlarına doğru, Frig iskânın yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. 1996 yılından bu yana yürüttüğümüz kazılar sonucunda, Geç Frig Döneminde, Alaca Höyüğün bir köy kültürünü yansıttığı söylemek mümkündür.

a. Maden Atölyesi: 2004-2005-2006 yıllarında yapılan çalışmalarla bir bölümü açığa çıkartılan Maden Atölyesinin kazı çalışmalarına, 2007 yılında da devam edilmiştir. Höyüğün doğusunda yer alan bu yapı satıhtan yaklaşık 4,5 metre aşağıdadır.

Daha önce açığa çıkardığımız ve Hitit Maden atölyesi olarak tanımladığımız yapıya ait bir yeni oda daha gün ışığına çıkartılmıştır. Atölyeye ait olduğu düşünülen bu odanın duvarları geleneksel protohistorik Anadolu mimarisinde olduğu gibi, çift sıra orta boy büyüklükteki taşların arası, küçük taşlarla takviye edilen duvarları, açığa çıkartılmıştır. Tabam taş döşelidir.

Ayrıca bu alanda 5 adet maden ergitme fırını da bulunmuştur. Bu fırınlardan bir tanesi at nalı şeklinde olup diğerleri yuvarlak ve sıvalıdır. Söz konusu fırınlar, korunmaya alınmıştır. Bu fırınların çevresinde çok sayıda Hitit dönemine tarihlenen buluntular açığa çıkartılmıştır.

Hitit maden atölyesi olarak adlandırdığımız alanda açığa çıkan küçük eserler bir adet gaga ağızlı testi,üç adet minyatür çanak) 2 adet minyatür kapak, bir adet kapak,dört adet armut biçimli ağırlık, iki adet çubuk biçimli ağırlık, sekiz adet ağırlık, bir adet ocak ayağı, bir adet kalıp, bir adet hiyeroglif baskılı kulp parçası, bir adet gamalı haç motifli tunç mühür , beş adet tunç iğne, bir adet tunç toka,7 adet tunç delici, bir adet minyatür kama, bir adet amulet, bir adet sileks kesici elde edilmiştir.

b. İhata/ Çevre Duvarı: Önceki Kazılarda ortaya çıkartılan Mabet-Saray Binası ve onu koruyan ihata/çevre duvarından sonra benzer amaçlı inşa edildiği anlaşılan ikinci bir ihata duvarı da ilk kez 1998 yılında tespit edilmişti. İkinci çevre/ ihata duvarının bugüne kadar ortaya çıkartılan uzunluğu 2006 yılında 85 metreye ulaşmış ve 2007 yılında da devamı bulunmuştur. Bu duvarın devamının mevcudiyeti jeofizik çalışmalarından da anlaşılmıştır. Bu nedenle 2008 yılı çalışma programımızda söz konusu ikinci ihata duvarının devamı araştırılacaktır. Birbirine paralel uzanan bu iki çevre/ihata duvarları silo odalarının duvarları üzerine inşa edilmiştir.

E.T.Ç.Kültür Katı: Alaca Höyük Eski Tunç Çağı Prens ve Prenses mezarlarının canlandırma projesi, Bakanlığınızın gündeminde olduğu bilindiğinden, bu proje kapsamında doldurulması programlanmış alanda kazılar yapılmıştır. Bu çalışmalarda 3 seviyeli Eski Tunç Çağı yapı kalıntıları saptanmıştır. Açığa çıkartılan Eski Tunç Çağı yapı katlarında çok sayıda pişmiş toprak kaplar, pişmiş toprak idoller ve en önemlisi bu tabakada bir maden ergitme fırını ile bu fırının hemen yakınında 3 adet demir eser parçası da bulunmuştur. Bu sebeple, yukarıda değindiğimiz maden fırının demir ergitme fırını olabilme olasılığı yüksektir. Bu buluntular daha önceleri Eski Tunç Çağı Kral mezarlarında ele geçirilen 3 adet altın kabzalı demir hançerlerin Alaca Höyük'te yapılmış olduğunu kanıtlanmıştır. Bu alanda ele geçen eserler bir adet sepet kulplu çaydanlık, bir adet gaga ağızlı testicik, bir adet çanak, bir adet minyatür çanak, üç adet tek kulplu maşrapa, bir adet tek kuplu minik çanak, iki adet çömlek, iki adet tek kulplu çanak, bir adet pedestal kaideli çanak, bir adet küp, bir adet küçük fincan, bir adet emzikli tek kulplu testi, bir adet oyuncak idol, iki adet idol, bir adet idol mühür , iki adet boğa fıgürini, bir adet kase, 3 adet demir obje parçası bulunmuştur.

Hitit Barajı Temizlik ve Onarım Çalışmaları: Alaca Höyük'teki söz konusu baraj, Hitit Döneminin en faal krallarından Tudhalya (IV) tarafından yaptırılmıştır. Bu kralın döneminde Anadolu'da çok büyük bir kuraklık olmuştu( Bu yıl ki gibi)Kuraklık yılı kral Mısır Ülkesinden (Mızri) ülkesinden 5 gemi buğday getirtmişti. Bu faal kral ertesi sene, Orta Anadolu genelinde 11 ya da 13 adet baraj yaptırdığı Hitit Çivi yazılı tabletlerinden bilinmektedir. Bu barajlar, insan gücüyle kazma kürekle yapıldığından, boyutları günümüz barajlarından daha küçük, gölet ölçeğindedir. Bu barajların büyük bir kısmı ya yok olmuş ya da izleri kalmamıştı. Çünkü hemen hemen hepsinin su kaynakları olan nehir ya da dereler kurumuştu.

Alaca Höyük Hitit Barajında ise, barajı besleyen suyu gövdenin içerisinden ve haznenin birkaç yerinden kaynamaktaydı. Bu kaynama, yıllar boyu hiç eksilmemiş, günümüzde de aynı şekilde devam etmektedir. Bu sebeple, yöre halkı (Alaca Höyük'lüler) küçük ve büyük baş hayvanlarını burada yılar boyu sulamışlardır. Bu sulama sonucunda hayvanları burada bıraktıkları artıklar uzun seneler içnde gübreleşerek birikmiştir.

1935 yılından bu yana varlığı bilinen Alaca Hitit Barajının, 2002 yılında taş dolgu settinin temizlik çalışmalarına başlanılmıştı. 2007 yılında da Hitit Barajında temizlik çalışmaları devam etmiş ayrıca, küçük onarımlarda yapılmıştır.

Ayrıca barajın suyunun çıktığı kaynaklarından biri olan alanda, bir temizlik çalışması yapıldı ve bu alanda suyun konglomera cinsi bir kayacın içinden çıktığı anlaşıldı. Ayrıca devam eden temizlik çalışmaları neticesinde, ana kayayla çevrelenen barajın havzasında su taşkınlarını önlemek için kayaçların üzeri taşlarla örüldüğü de anlaşılmıştır. Açığa çıkartılan bu duvarın 2007 yılında da devamı bulunmuştur. Bu duvarların kuzey -güney istikametlerindeki uzantıları 2008 yılında araştırılacaktır.

***

Alaca Höyük'te 2006 yılı kazı çalışmaları 6 ana hedefte toplanmıştır. Bunlar:

1- 2005 sezonunda yapılan çalışmalar sonucunda açığa çıkartılan ve atölye olarak adlandırılan mimarinin devamını görmek için aynı bölümde kazıya devam etmek,
2- Kuzey-Güney doğrultusunda uzanan ikinci istinat duvarının devamını izlemek,
3- Mevcut devam eden kazı alanına ek olarak, bu yıl höyüğün batı kısmında da yeni bir alanda kazıya başlamak,
4- Geçen yıl ki kazılarda bulunan ve bir bölümünün restorasyonu yapılan mimari kısımlarda çalışmalara devam etmek, ayrıca bu yıl meydana çıkacak olan yeni mimari buluntularında restorasyonunu yapmak,
5- Hitit barajı olarak bilinen kısımda temizlik ve küçük onarımlara devam etmek,
6- Son on yıllık kazı sonuçlarıyla ilgili yayın çalışmalarına hazırlanmaktı.

Buna göre:
A) KAZI ÇALIŞMALARI
1998 yılında, Ankara üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji ve Jeofizik Bölümlerinden öğretim elemanlarıyla koordineli çalışmamız sonucu belirlenen alanlarda, bu yılda çalışmalarımız sürmüştür. (Resim 1,2 )

1. FRİG KÜLTÜR KATI
Bu alanda yürütülen çalışmalarda öncelikle cumhuriyetin ilk yıllarına ait Höyük Köyü sakinlerine ait evlerin temelleri dikkatlice açılmış ve kaldırılmıştır. Topografık haritada LX-LXII/30-32 olarak belirlenen plan karelerinde yapılan çalışmalarda binaların önceki yılda olduğu gibi Geç Frig Dönemine ait yapılar açığa çıkarılmıştır. (Resim 3)

Bu yapılarda yine iki ayrı safha tespit edilmiştir. Ancak binaların kuzey duvarları kesit içinde kaldığı için tespit edilememiştir. Açılan kısımda dikdörtgen şeklindeki iki ayrı yapı belirlenmiştir. Binaların içinde Frig eserleri ele geçmiştir. Bunlar;

Pişmiş Toprak Çömlek, ( Env. No: ALH-2006/16 Resim 4) , Pişmiş Toprak Tabak (Env. No: ALH 2006/20 Resim 5) , Pişmiş toprak testi ( Env. No: ALH-2006/34 Resim: 6) Pişmiş Toprak Ağırşak, ( Env. No: ALH-2006/37 Resim: 7) , Biley Taşı (Env. No: ALH-2006/43 Resim: 8) Söz konusu alandaki kazı çalışmaları, I. ödeneğin tükenmesi sonucu bu kazı sezonundaki çalışmalara son verilmiştir.

Frig Çağı tabakalarındaki çalışmalara höyüğün güneyinde LX-LXII/40-42 plan karelerinde devam edilmiştir. Bu alanda yapılan kazılarda Frig dönemine ait tabanı taş döşeli 3 adet yuvarlak silo tespit edilmiştir.

Son yıllarda bu alanlarda gerçekleştirdiğimiz kazılarda, höyüğün orta kısımlarına doğru, Frig iskânının yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Ancak yapıların büyük bölümünün özellikle Cumhuriyet Dönemi Höyük Köyü evlerinin temelleri ile çokça tahrip edildiğinden, bir mimari Bu alanda açığa çıkan eserler; Pişmiş topraktan akıtacaklı kâse, Env. No: ALH-2006/17, Resim 9), Pişmiş toprak kâse, ( Env. No: ALH-2006/18 Resim: 10 ), Pişmiş toprak tabak, (Env. No: ALH-2006/19 Resim 11) Pişmiş Toprak şişler, (Env. No: ALH-2006/21, ALH-2006/22 ALH-2006/23, ALH-2006/24 ALH-2006/25, ALH-2006/26, ALH-2006/27, Resim 12,13,14,15,16,17,18) , Yonca ağızlı testi, ( Env. No: ALH-2006/28, ALH-2006/29, ALH-2006/30, ALH-2006/31 Resim 19,20,21,22), Pişmiş toprak çömlek, (Env. No: ALH-2006/32, Resim: 23 ) Pişmiş toprak çanak, (Env. No: ALH-2006/33, Resim: 24 ) Fildişi damga mühür, (Env. No: ALH-2006/35, Resim: 25) ,Pişmiş toprak damga mühür, ( Env. No: ALH-2006/36, Resim: 26) Pişmiş toprak ağırşaklar, (Env. No: ALH-2006/37 Resim 27,ALH-06/39, Resim 28), Taş ağırşak, (Env. No: ALH-2006/38 Resim:29) , Taş ağırlık,(Env. No: ALH-2006/41 Resim: 30), Pişmiş toprak Kâse (Env. No: ALH-2006/45, Resim: 31), Kemik obje (Env. No: ALH-2006/40 Resim 32), Kemik delici, (Env. No: ALH-2006/44, Resim:33), Pişmiş toprak boğa başı, (Env. No: ALH-2006/42, Resim:34)

Ayrıca çok sayıda polikrom Frig seramik parçaları da ele geçmiştir. (Resim: 35)

2. HİTİT KÜLTÜR KATI
LX-LXII/40-42 plankarelerinde yapılan çalışmalarda, önceki yıllarda bir bölümü açığa çıkartılan maden atölyesine ulaşılabilmesi için, yukarıda açıklanan Frig dönemine ait yapıların enkazının fotoğrafları çekilip, gerekli ölçümlerden sonra kaldırılmıştır. Kaldırılan Geç Frig duvarlarının enkazı altından Eski Frig Dönemi yapılarına rastlanılmamıştır. Açmanın doğu köşesinden maden atölyesi olarak adlandırılan yapının bir diğer odasının doğu ve güney duvarları açığa çıkartıldı. (Resim 36) Duvar örgü sistemi, Hitit tarzında kenarda büyük irice taşlar ortası çakıl taşlarıyla doldurulmuştur.

LX-LXII/40-42 plankarelerinde yapılan çalışmalarda, açmanın batı köşesinde yer alan mabet -sarayın bir odasının daha duvar izleri tespit edilmiştir. Gelecek seneki çalışmalarda bu mimarinin duvarları tamamen açığa çıkartılacaktır. Bu alanda kanalizasyon olması muhtemel bir yapı açığa çıkartılmaya başlanmıştır. Geçen sen açığa çıkartılan kanalizasyonlar gibi orta avlu istikametinde yer almaktadır. Oldukça büyük, iri kapak taşlarının bir bölümü açığa çıkartılmıştır. Bu alanda tunçdan yapılmış üzeri hiyeroglif baskılı bir kral mührü ele geçmiştir. (Env. No: ALH-2006/6 Resim: 37)

LX-LXII/40-42 plankarelerinde Gelecek sene yapılacak kazılar sonucunda kati sonuca varılacaktır. Bu alanda ele geçen II. Bine (Hitit dönemine) ait buluntular şunlardır:

Pişmiş toprak kapaklı Vazo , (Env. No: ALH-2006/2, Resim 38) ,Pişmiş toprak kâse, (Env. No: ALH-2006/3, Resim:39) Çift kulplu kâse, (Env. No: ALH-2006/4 Resim: 40 ) Pişmiş toprak fıncan,(ALH-2006/5, Resim: 41), Pişmiş toprak ağırşak,( Env. No: ALH-2006/7, ALH-2006/10, ALH - 2006/11, ALH-2006/12, Resim 42,43,44,45), Pişmiş toprak ağırlık, Env. No: ALH-2006/8, ALH-2006/9 Resim: 46, 47), Pişmiş toprak kapak ,(Env. No: ALH-2006/13, Resim: 48 ), Kemik delici, (Env. No: ALH-2006/14, ALH-2006/15 Resim 49,50)
LX-LXII/30-32 plankarelerinde yapılan çalışmalarda, bu yıl ki programımız kapsamında yer alan Kuzey-Güney doğrultusunda uzanan ikinci (çevre) istinat duvarının devamı araştırıldı. Kuzey istikamette açılan LX-LXII/30-32 plankarelerinde ki açmada yapılan çalışmalarda ikinci Çevre (ihata) duvarının 10 metrelik bir bölümü daha açığa çıkartılmıştır. (Resim 51)

Bununla birlikte II. İstinat duvarının uzunluğu 80 metreye ulaşmıştır. Önümüzdeki kazı mevsimlerinde duvar kuzey-güney doğrultuda devam edeceği anlaşıldığından kazı çalışmalarına devam edilecektir. Çünkü kesit içerisinden duvarın devam edeceği anlaşıldığından

3. ESKİ TUNÇ ÇAĞI KÜLTÜR KATI
LX-LXII/40-42 plankarelerinde, açmanın doğusunda yer alan küçük bir alanda II. Bin Hitit yapısının hemen altından E.T.Ç. ait amorf seramikler yoğun bir şekilde gelmeye başlamıştır. Bu seramiklerin arkasından yangın sonucu devrilmiş ahşap çatı kalıntılarının izleri de görülmüştür. (Resim 52)

Bu ahşap yapı elemanı dendrokronolojisi yapılabilmesi için sağlam bir şekilde kaldırılmıştır. Bu tabaka içerisinden ayrıca idol bir oyuncak ele geçmiştir. (Env. No: ALH-2006/lResim: 53)

B) HİTİT BARAJI TEMİZLİK VE KÜÇÜK ONARIM ÇALIŞMALARI
1935 yılından beri varlığı bilinen Alaca Höyük Hitit Barajının, 2002 yılında taş dolgu settinin temizlik çalışmalarına başlanılmıştı. 2006 yılında da Hitit Barajında temizlik çalışmaları devam etmiş ayrıca, küçük onarımlarda yapılmıştır. Çekirdek kısmına su sızdığından dolayı settin ön yüzü yer yer kil ile kaplanarak suyun geçirgenliği önlenmiştir. (Resim 54)

Set üstünde ve kanal üzerinde doğal nedenler sonucunda dökülen taşlar sağlamlaştırılmıştır. Barajın havza kısmında oluşan kamışlar temizlenmiş ve turistlerin gezip görebilecekleri bir alan oluşturulmuştur. (Resim 55)

Ayrıca barajın suyunun çıktığı kaynaklarından biri olan alanda bir temizlik çalışması yapıldı ve bu alanda suyun konglomera cinsi bir kayacın içinden çıktığı anlaşıldı. (Resim 56)

Ayrıca devam eden temizlik çalışmaları neticesinde ana kayayla çevrelenen barajın su taşkınlarını önlemek için kayaların üzeri taşlarla örüldüğü de anlaşılmıştır. Gelecek seneki çalışmalarımızda barajın çevre duvarları tam olarak açığa çıkartılacaktır.

Heyetimizin filologlarından Prof. Dr. Ali ve Belkıs DİNÇOL 2003 yılında barajda bulduğumuz hiyeroglif yazıtlı stel parçasını okuyarak değerlendirmiştir ve buna göre barajın TANRIÇA HEP AT'a atfen yapıldığı anlaşılmıştır. (Resim 57)

C) YAYIN HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
Önümüzdeki 2007 yılı, Alaca Höyük'te başlattığımız yeni dönem kazılarının onuncu yılı, Alaca Höyük Kazılarının ise yüzüncü yılı olacaktır. Bu bağlamda heyetimiz, bir monografık yayın hazırlığı içindedir. Bu monografık yayının 2007 Eylül ayma yetiştirilmesi sağlanacaktır.

Ayrıca, Ankara üniversitesi, Alaca Höyük Kazılarının 100 yılı nedeniyle kapsamlı bir tören planlama girişiminde bulunmaktadır.

Bu konuda, Boğazköy kazılarının Yüzüncü yıl dönümü olan 2006'da Alman meslektaşlarımızın Hattuşa'da yaptığı etkinlikler, göz ardı edilmemelidir. Alaca Höyüğün, Atatürk'ün başlattığı ve ilk milli kazı oluşu da dikkate alınırsa Kültür ve Turizm Bakanlığının konuyu Bakanlık düzeyinde ele almasının uygun olacağı kanısındayız. Bu konuda ilk milli kazı Alaca Höyüğün 100 yıl dönümü etkinlikleri Alman meslektaşlarımızınkinden az olmayacağı inancındayız.

Bu bağlamda projesi Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce hazırlanan Alaca Höyük Eski Tunç Çağı Kralı Mezarlarının restorasyon projesi ile ilgili Koruma kurulunca onaylanmıştır. Söz konusu projenin ihalesinin yapılıp, ziyarete açılmasının da 100. yıl kutlamaları içerisinde yer alması gerek bilimsel ve gerekse turizm açısından çok yerinde olacaktır.

D) ESKİ MÜZE BİNASININ KAZI BAŞKANLIĞINA DEVRİ
Alaca Höyük Müzesinin onarımını gerçekleştiren ve izi bulunamayan müteahhidin eşyalarını uzun yıllar muhafaza eden eski müze binası, sonunda, Kazı Başkanlığına devredildiği malumunuzdur. Bu bağlamda, kazı evi bahçesinde bulunan Hitit kabartmaları, arslan protomu, ve dünyada tek olan Hitit tanrıça Heykeli, yeni müze binasının bulunduğu alana dikkatlice taşınmış ve konsolidasyonları yapılarak ziyaretçilerin beğenisine sunulmuştur. Böylece dünyadaki tek Hitit heykelinin yıllarca teşhir edilmeyişi gibi bir bilimsel ayıbında giderildiğini vurgulamak isteriz.

Söz konusu eski müze binası kazı başkanlığına devredildikten sonra gerekli temizlik ve küçük onarımları yapılmış ve eksikleri giderildikten sonra bir odası restorasyon, bir odası da çizim atölyesi olarak hizmete alınmıştır. Böylece sistemli her kazı için her kazı için iki öngörülen iki atölye işlevsel hale getirilmiştir. Ayrıca giriş holüne eski müzenin dört vitrini onarılarak yerleştirilmiş ve kazıda bulunan restorasyonları yapılan esereler, geçici olarak teşhir edilmeye başlanmıştır. Böylece hem eserenlerin korunması bir başka açıdan güvence altına alınmış ve sık sık el değmesi önlenmiştir.

Alaca Höyükte 1997 yılında başlattığımız Yeni Dönem Kazılarında heyetimiz bilim âleminin Alaca Höyük'ten beklentilerini yavaş yavaş karşılamaya başlamıştır.

Heyetimiz gerçekleştirdiği kazı yanında, onarıma da çok önem vermektedir. Her yıl hem önceki kazılarda açığa çıkartılan yapıların görselliğini kaybetmemesi için küçük onarımları ihmal edilmemektedir. Ayrıca yeni mimari buluntuların kalıcılığını sağlamakta ve ziyaretçilerin beğenisi yanında onarımlarda bilisellikte göz ardı edilmemektedir.

Alaca Höyük Kazılarına 2007 kazı mevsiminde devam edileceğini yukarıda arz etmiştik. Aynı zamanda Alaca Höyük Hitit Barajı kazı ve onarım çalışmaları da yürütüleceğini bir kez daha vurgulamak isteriz.