Selanik Vilâyetinin Doyran kazasında 30 Ekim 1908 de doğdu. Annesi Şehdane, Doyran müderrisinin torunu, babası İsmail Hakkı Uzmay Şumnu' ludur. Halkalı Ziraat Yüksek okulundan sonra Rumelinde ve Anadolunun bir çok yerlerinde orman memuru, müfettişi ve müdürü olarak çalışmış ve Bolu Milletvekilliğine seçilmiştir. Afet înan ilk öğrenimini Adapazarı, Ankara, Mihallıççık (Eskişehir) ve Biga'da bitirmiştir. Bursa' da okuduğu Kız Öğretmen okulundan 1925 te mezun olmuş; aynı yıl Lozan'a Fransızca öğrenmek üzere gitmiş, 1927 de buradan döndükten sonra İstanbul Fransız Kız lisesine (Nötre dame de Sion) devam ederek 1929 da orta okula öğretmen olmak üzere sınavdan geçerek Ankara Musiki Muallim mektebinde Tarih ve Yurtbilgisi derslerini okutmuştur. 1933 ten sonra da Ankara Kız lisesinde görevlidir. Ancak yabancı okullarda okuduğu tarih kitaplarında Türk milleti için kullanılan, barbar ve ikinci derecede ırk deyimleri millî hislerini rencide ettiği için öğretmenlerine itirazda bulunmuştur. Bu kitabı Atatürk'e gösterdiği vakit üzerinde ilgi ile durulmuş ve bu konularda çalışmak üzere tarihçileri bir araya toplayarak vazifeler verilmişti. 1930 yılında Türk Ocakları Kurultayında Aksaray delegesi olarak tarih üzerinde çalışanlara önem verilmesini teklif eden Afet înan'dan sonra bu konudaki diğer konuşmalar üzerine "Türk Tarih ve medeniyetini ilmî bir surette tetkik ve tetebbu eylemek üzere" Türk Tarih heyeti teşkil edilmiş ve orada vazife almıştır.

15 Nisan 1931 de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti ve 1935 te de Türk Tarih Kurumu adını alan bu teşekkülün. Numaralı kurucu üyesi olarak çalışmalara katılmış ve yayınlarda bulunmuştur.

Bu tarihlerde Türkiyenin her yerini ve dış memleketlerden Yunanistan, Girit, Mısır ve Suriye'de tarihî eserleri incelemelerinde oralardaki tarihçilerle de tanışmıştır. 1935 yılında Ankara'da kurulması öngörülen Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde Afet înan'a da öğretim görevi verilmesi teklif edilince (14. X.i935) kendisi yüksek öğrenimini ve doktorasını yapmadan bunu kabul edemiyeceğini bildirmiştir. Bu maksatla Avrupanın hemen bütün büyük şehirlerinde bir seyahat yaparak Üniversite öğretim üyeleriyle görüşmeler yapmıştır.

Bundan sonra Cenevre Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik bilimler fakültesinin yakın çağ ve Modern tarih bölümüne kaydolarak öğrenimine devam etmiştir. Lisans tezi olarak "Türk Osmanlı devrinin ekonomik tarihi" ni sunduktan sonra, bütün derslerin sınavlarını geçmiş ve Temmuz 1938 de mezun olmuştur.

Doktora tezi olarak, Türkiye tarihinin genel durumu ve antropolojik veriler üzerinde yaptırdığı ankete göre, Türk Milletinin dünya milletleri arasındaki yerini ilmî esaslara göre tespit etmekti.

Doktora için diğer sınavları da geçerek tez savunmasını yapmış ve Temmuz 1939 da Sosyoloji doktoru unvanını almıştır.

Bu öğrenim yıllarında olduğu gibi sonraları da toplanan Türk Tarih Kurumu kongrelerine tebliğler vererek katılmıştır. Bu yıllarda Cenevre'de ve Bükreşte'de Konferanslar vermiştir. Budapeşte arşivinde çalışmıştır.

Yurda döndükten sonra Kız lisesindeki derslerine devam etmekle beraber, Dil ve Tarih-Coğrafya fakültesinde Doçent vekili olarak atanmış, 1942 de doçentlik sınavını geçerek bu unvanı ile derslerine devam etmiştir. 1950 de yine usulü dairesinde sınavı vererek Profesör olmuştur. 1961-62 yıllarında İngilterede incelemeler yapmıştır.

Haziran 1977 de Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrim Tarihi kürsüsü başkanı iken isteği üzerine emekliye ayrılmıştır.

1950 den sonraki ders yıllarında Ankara Fen Fakültesi, Hacettepe Üniversitesi, Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Ankara Harp okulunda Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi konularında dersler vermiştir.

Bu yıllar arasında Unesco Türkiye Millî Komisyonunda Yönetim Kuruluna seçilerek 1955 ten i979'a kadar T.T.Kurumunu temsil etmiş ve Paris'teki genel kurullara katılmıştır.

Üyesi olduğu Uluslararası kuruluşların da dış memleketlerdeki toplantılarında özellikle Türk medeniyet tarihi ve Türk kadın hakları üzerinde tebliğler vermiştir. Türk medeniyetine ve Türk Cumhuriyetine ait kitapları yabancı dillerde yayınlanmıştır. Türk kadın hakları üzerindeki kitabı UNESCO tarafından Fransızca ve İngilizce (1962) olarak yayınlandıktan sonra "Courrier" dergisinde dokuz dile çevrilmiştir.

Diğer taraftan Türkiye Cumhuriyetine ait şahit olduğu konular ve orijinal belgeler üzerinde de yayınları bulunmaktadır.

Türkiye'de Kurucusu olduğu dernekler

1- Türk Tarih Kurumu (kurucu). Asbaşkan 1935 - 1952 ve 1957 - 1958.
2- Çocuk Haklarını Koruma Derneği (Kurucu).
3- Dumlupmar Zafer Abidesini güzelleştirme ve yaşatma derneği (kurucu).
4- Türk Kadının Sosyal Hayatı Tetkik Kurumu Başkanı 1954 - 1956 - 1958.

Ecnebi memleketlerde üye olduğu kuruluşlar

Katıldığı Milletlerarası Toplantılar

Yurt içi Verdiği Konferanslar

1980-1982  yılları   arasında   yurt  içindeki   toplantılar.   Tekirdağ,   Bursa, Samsun, Havza, Konya, Erzurum, Edirne, Gebze, Tubitak, Sakarya, Çanakkale, İstanbul, Boğaziçi Üniversitesi.

1930 - 1982 Yılları arasında Kitap Olarak Çıkan Yayınlarının Listesi

Yurt Bilgisine ait kitaplar
1—İntihap (Seçim), 71 sayfa, Devlet matbaası, İstanbul 1930.
2—Askerlik Vazifesi. 77 sayfa, Devlet matbaası. İstanbul 1930.
3— Vergi Bilgisi. 93 sayfa, Devlet Matbaası. İstanbul 1930.
4— Şirketler ve Bankalar. 172 sayfa, Milliyet matbaası. İstanbul 1930.
5 — Vatandaş için Medenî Bilgiler. 141 sayfa, Milliyet matbaası. İstanbul 1930.

Bu kitaplardaki yazıların bir kısmı doğrudan doğruya Atatürk'ün notları veya O'nun tavsiyesiyle çeşitli mütehassıslar ve kuruluşlardan topladığı bilgilerden meydana gelmiştir. Bunların hepsinin satış geliri "Çocuk Esirgeme Kurumu"na verilmiştir. "Askerlik Vazifesi" Bursa Işıklar lisesindeki asker yetimlerine, diğerleri ise çeşitli maksatlara yardım için tahsis edilmiştir.

5 Numaradaki kitap, Maarif Vekâleti, Millî Talim ve Terbiye dairesinin 7.IX. 1930 tarih ve 2197 numaralı emirleriyle Orta okullarda ders kitabı olarak kabul edilmiş ve 1935 yılma kadar ihtiyaç oldukça yeniden bastırılmıştır.

Tarihe ait kitaplar
1 —Türk Tarihinin Ana Hatları. 605 sayfa. (Kollektif eser Türk Tarihi
Tetkik Heyeti). Mf. Vekâleti yayınları. Devlet matbaası. İstanbul 1930.
— Türk Tarihinin Ana Hatları. 87 sayfa. Methal kısmı (Kollektif eser, Türk
Tarihi Tetkik Heyeti) Mf. V. yayını, Devlet Matbaası. İstanbul 1931.
2 — Türk Tarihi hakkında mütalaalar. Afet, Prof. Sadri Maksudi ve Dr. Reşit Galip. 26 sahife Türk ocakları neşriyatı. 1930.
3 — Recherches sur les caracteres anthropologiques des populations de la Turquie. 175 sayfa. (Enquete sur 64.000 individus). (These presentee â la Faculte des Sciences Economiques et Sociales de I'Universite de Geneve, pour l'obtention du grade de docteur en socieologie". No: 61. İmprimerie Albert Kunding. Geneve
1939-
— L'Anatolie le pays de la "Race" Turque.
Publication de la faculte des Sciences Economiques et Sociales de L'Üniversite de Geneve. 175 sayfa. Vol: II. Preface de M. Le Prof. Eugene Pittard, Recteur de I'Universite. İmp. Albert Kunding. Geneve 1941.
— Türkiye halkının antropolojik Karakterleri ve Türkiye Tarihi. 198 sayfa.
Türk Tarih Kurumu yayınlarından VII. Seri No. 15, grafik ve resimli. Tarih
kısmına ilâvelerle, T. T. K. Basımevi. Ankara 1947.
4 — Aperçu general sur I'Historie economique de FEmpire Turc - Ottoman. Preface de M. le Prof. Antony Babcl. 114 sayfa. Resimli, Türk Tarih Kurumu yayınları VIII. seri No. 6. Maarif matbaası. İstanbul 1941.
5 — Atatürk hakkında konferanslar. Türk Devrim konferansları, Prof. Enver Ziya Karal ile beraber, 78 sayfa. D.T.C.F. yayınlan. No. 56. T.T.K. Basımevi. Ankara 1946.
6 — Atatürk'ten Hatıralar. 200 sayfa, 25 makale. (Bu kitabın geliri Dil ve Tarih - Coğrafya fakültesi talebe cemiyetine verilmiştir). T.T.K. Basımevi. Ankara 1950.
7— Atatürk'ü Anarken. 180 sahife. T.T.K. Basımevi, Ankara 1955. Geliri Afyon, Zafer Tepe anıt ve tesislerine verilmiştir.
— İkinci baskı 206 sahife Ankara 1956.
8 — Türk Amirali Pirî Reis'in Hayatı ve eserleri. Pirî Reis'in Amerika
haritası, (1513-1528). Resimli ve haritalı. 69 sayfa, Harita Um. Md., T.T.K.
Basımevi. Ankara 1954.
— The Oldest Map of America, Drawn by Pirî Reis. 64 sayfa. İngilizceye çeviren: Leman Yolaç. Harita Um. Md., T.T.K. Basımevi. Ankara 1954.
— Pirî Reis'in Hayatı ve eserleri, Amerika'nın en eski haritaları, ilâvelerle ikinci baskı, 89 sayfa 4 renkli resim, haritalar T.T.K. VII. Dizi sayı 69. Ankara
1974-
— Life and Works of Pirî Reis, The oldest map of America-Translated by. Dr.
Leman Yolaç - Prof. Dr. Engin Üzmen T.T.K.S. VII. No:69° 88 sayfa resimli ve haritalı - T.T.K. Basımevi, Ankara 1975.
9 — Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti. Türk Tarih Kurumu yayınlarından
XIII. seri No. 6. Dünya tarihi, resimli ve haritalı, 393 sayfa. T.T.K. Basımevi.
Ankara 1956.
10 — Mimar Koca Sinan, resimli ve haritalı. 64 sayfa, Ankara 1956.
— ikinci baskı, ilâvelerle 88 sayfa. Türkiye Emlâk Kredi Bankası yayını. No.
3. Ayyıldız matbaası. Resimler T.T.K. Basımevi. 9 Nisan, Ankara 1968.
11—Herkesin bir dünyası var. (makaleler) 191 sayfa, T.T.K. Basımevi. Ankara 1958.
12 — Atatürk Hakkında Hâtıralar ve Belgeler. 304 sayfa, 49 belge ve resim. İş
Bankası yayınları "Atatürk ve Devrim serisi" No. 10. Ankara 1959.
— İkinci baskı, 351 sayfa 50 resim ve Belge. İş Bankası yayınları. Ajans Türk
Matbaacılık Sanayii. Ankara 1968.
13 — Atatürk'ün askerliğe dair eserleri. İş Bankası yayınları. Atatürk ve
Devrim serisi No. 8. Doğuş Ltd. Şirketi Matbaası. Ankara 1959.
— İlâvelerle bir heyet tarafından hazırlanarak Genelkurmay Askerî Tarih ve
Stratejik Etüd Başkanlığında, basılacak. 1981.
14 — Tarih üzerine inceleme ve makaleler. 444 sayfa. Ankara 1960.
15 — L'emancipation de la femme Turque. 70 sayfa. UNESCO yayınları. İmprime par Georges Thone. Liege, (Belgique) 1962.
— The Emancipation of the Turkish Woman. 63 sayfa. UNESCO yayınları. Netherlande. Amsterdam 1962.
— Atatürk et lemancipation de la Femme. UNESCO "Le Courier." XVI. Annee. (Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Rusça, Almanca, Arapça, Japonca, İtalyanca...) Decembre 1963.
16 — Taymis'ten Üsküdar'a. From the Thames to Scutari. îngilizceye çeviren Dr. Engin Üzmen, Londra B.B.C. Türkçe yayınlarında konuşmalar, 88 sayfa. Kadının Sosyal Hayatını Tetkik Kurumu yayınları No. 8. T.T.K. Basımevi. Ankara 1964.
17 — Atatürk ve Türk Kadın haklarının kazanılması. Tarih boyunca Türk kadının hak ve görevleri. 169 sayfa. Millî Eğitim Bak. yayınları, Atatürk serisi No. 10, istanbul 1964.
— İkinci baskı, ilâvelerle 185 sayfa. Millî Eğitim Basımevi. İstanbul 1968.
— Üçüncü baskı. İlâvelerle 280 sayfa belgeler ve resimler. Millî Eğitim Basımevi İstanbul 1975.
— Dördüncü baskı ilâvelerle basılacaktır. 1981.
18 — Medenî Bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün El Yazıları, Türk Tarih Kurumu yayınları, Atatürk serisi XVI. No. 9, T.T.K. Basımevi. Ankara 1969.
19 — Atatürk'ten Yazdıklarım, 60 sayfa metin, 26 sayfa el yazısı, 7 resim, Altınok matbaası. Ankara 1969.
20 — Kayseri Gevher Nesibe Şifaiyesi, 28 sayfa 24 resim ve plan. Hacettepe Üniversitesi yayınları No. 8. (1954-1968) yılları arasında bu konuda yazdıklarından özetlenmiştir. (Hacettepe Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Fakültesi Temel Tıp Bilimleri Enstitüsünün Kayseri'de temel atma töreni münasebetiyle). 20 Nisan 1969. Güzel İstanbul matbaası. Ankara 1969.
21—Tarih'ten Bugün'e, 23 Nisan 1920 Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışının Ellinci yıl dönümü için, Konferans ve Makaleler. 240 sayfa. İş Bankası Kültür yayınları T.T.K. Basımevi. Ankara 1970.
22 — "Mesud'um çünkü muvaffak oldum". Kemal Atatürk'ten yazdıklarım. Millî Eğitim Bak. yayınları (1000) temel eser. No: 55. Millî Eğitim Basımevi. İstanbul 1971.
23 — "Devletçilik" ilkesi ve Türkiye Cumhuriyetinin Birinci Beş yıllık Sanayi plânı 1933. Türk Tarih Kurumu yayınları, XVI. seri, No. 14 T.T.K. Basımevi. Ankara 1972.
24 — İkinci Beş yıllık Sanayi Plânı 1936 raporları. Önsöz T.T.K. Seri XVI. No. 21. T.T.K. Basımevi. Ankara 1973
25 — Ellinci Yılda Tarihten Geleceğe, İş Bankası Kültür Yayınları 130, Atatürk dizisi No. 20. T.T.K. Basımevi, Ankara 1973.
26 — Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi, 180 sayfa, resimli ve haritalı. Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı. Cumhuriyetin 50. Yıldönümü yayınları No. 10. Başbakanlık Basımevi, Ankara 1973.
— İkinci baskı: Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi. 222 sayfa resimli ve haritalı. T.T.K.XVI. dizi, Sa. 34 Ankara 1977.
— Basın Yayın Genel Müdürlüğü tarafından Prof. Dr. Ahmed UysaPa îngilizceye çevirisi yaptırılmış ve 1981 de basılmaya karar verilmiştir.
27 — Cumhuriyetin 50. yılı için köylerimiz. 118 sayfa. T.T.K. XVI. dizi sayı 36. Ankara 1978.
28 — Atatürk'ten mektuplar. T.T.K. XVI. Dizi Sayı 42
29 — İzmir İktisat Kongresi (1923) T.T.K. XVI. dizi Sayı 46. 1982.
30 — Atatürk'ün Viyana Karlsbat Hatıraları. T.T.K. XVIII. Dizi, Sayı 7
31 —Atatürk döneminde Ekonomi (Ziraat Bankası).